Waarom is het effect van een overheidsuitgave groter dan het bedrag zelf?
🎯
Doelen
2 min
Je kunt het inverdieneffect beschrijven.
Je kunt het uitverdieneffect beschrijven.
Je kunt uitleggen waarom een begrotingsimpuls zichzelf gedeeltelijk terugbetaalt.
📖
Voorbereiden voor de les
1 min
Economisch Beleid § 2.2 — begrotingsbeleid, eerste deel.
Neem dit over in ✓PLENDA
🧠
Zo werkt het — het geld komt deels terug
11 min
1
Inverdieneffect. De overheid geeft meer uit (O ↑). Dat is vraag, dus de
productie stijgt, dus het inkomen stijgt. Over dat hogere inkomen wordt weer belasting
betaald: B ↑. Een deel van de uitgave verdient de overheid dus terug.
2
Uitverdieneffect. De overheid verhoogt de btw (B ↑). Dat drukt de
bestedingen, dus de productie daalt, dus het inkomen daalt — en daarmee ook de
belastingopbrengst. Een deel van de opbrengst verdwijnt dus weer.
3
Gevolg voor de praktijk: een bezuiniging van 5 miljard levert nooit precies 5 miljard op,
en een investering van 5 miljard kost de schatkist nooit precies 5 miljard.
Bij een SE-vraag hierover moet je de ketting opschrijven, niet alleen de
uitkomst: uitgaven → vraag → productie → inkomen → belasting. Elke pijl is een puntje waard.
🤝
Samen — twee ketens tekenen
10 min
Teken samen de keten van het inverdieneffect bij een investering van
€ 8 miljard in woningbouw.
En de keten van het uitverdieneffect bij een btw-verhoging van 21% naar 23%.
Waarom is het uitverdieneffect voor een minister van Financiën een
vervelende verrassing?
✋
Even checken
3 min
Bij welk effect stijgt de belastingopbrengst zonder tariefverhoging?
Economisch Beleid § 2.2 — maak opgave 2.10,
2.11 en 2.12.
Opgavenummers volgens de studiewijzer van SE1.
🚀
Klaar? Dan dit
Een kabinet bezuinigt 6 miljard en rekent zich rijk met een even grote verbetering van het
saldo.
Leg uit waarom het werkelijke effect kleiner uitvalt.
Onder welke conjuncturele omstandigheden valt het effect het meest tegen?
🔄
Afsluiten
3 min
Beschrijf het inverdieneffect in één zin, met de hele keten erin.
🔁
Terugblik
4 min
Noem de ketting van het inverdieneffect.
Waarom wordt elke volgende ronde kleiner?
🎯
Doelen
2 min
Je kunt uitleggen wat het multipliereffect is.
Je kunt berekenen hoeveel groter het uiteindelijke effect is dan de impuls.
Je kunt uitleggen hoe de drie lekken de multiplier verkleinen.
📖
Voorbereiden voor de les
1 min
Economisch Beleid § 2.2 — het deel over het multipliereffect.
Neem dit over in ✓PLENDA
🧠
Zo werkt het — ronde na ronde
12 min
1
De overheid geeft € 10 miljard extra uit. Dat is meteen € 10 miljard extra productie
en dus € 10 miljard extra inkomen.
2
Van dat inkomen wordt niet alles opnieuw besteed: er lekt weg naar sparen,
naar belasting en naar import. Stel dat er van elke euro
60 cent in eigen land wordt uitgegeven.
3
Ronde 2 is dan 6 miljard, ronde 3 is 3,6 miljard, enzovoort. De som van alle ronden is
10 / (1 − 0,6) = 25 miljard. De multiplier is hier
2,5.
4
Hoe groter de lekken, hoe kleiner de multiplier. Een klein, open land als
Nederland heeft een groot importlek en daardoor een lage multiplier.
Let op de notatie van je lesbrief en gebruik díe formule. De kern die je altijd moet kunnen
uitleggen: het effect is groter dan de impuls, en de lekken bepalen hoeveel groter.
🤝
Samen — twee landen
9 min
Land A is groot en gesloten; er lekt weinig weg naar import. Land B is klein en open; ruim de helft van elke extra euro gaat naar import.
Welk land heeft de grootste multiplier? Waarom?
Beide landen geven € 10 miljard extra uit. Waar is het effect op Y het grootst?
Wat betekent dit voor de effectiviteit van Nederlands stimuleringsbeleid?
✋
Even checken
3 min
Grotere lekken: multiplier groter of kleiner?
Van elke euro wordt 50 cent opnieuw besteed. Hoe groot is de multiplier?
✏️
Zelfstandig — uit je lesbrief
14 min
Economisch Beleid § 2.2 — maak opgave 2.13 en
2.15.
Opgavenummers volgens de studiewijzer van SE1.
🚀
Klaar? Dan dit
Terug naar de exportschok uit week 35: de export daalt met 40 miljard.
Van elke euro inkomen wordt 55 cent in eigen land besteed. Bereken de totale daling van Y.
Hoeveel bedraagt de multiplier?
De regering wil de klap volledig opvangen met extra overheidsuitgaven.
Hoeveel moet zij uitgeven?
🔄
Afsluiten
3 min
Leg in één zin uit waarom een klein land een lagere multiplier heeft.
🔁
Terugblik
4 min
Wat doen de drie lekken met de multiplier?
Noem het verschil tussen het in- en het uitverdieneffect.
🎯
Doelen
2 min
Je kunt de twee automatische stabilisatoren benoemen en hun werking uitleggen.
Je kunt de normen van het stabiliteitspact noemen en toepassen.
Je kunt uitleggen waarom een oplopende staatsschuld een probleem is
(crowding out, lastenverzwaring later).
📖
Voorbereiden voor de les
1 min
Economisch Beleid § 2.2 — het slot van de paragraaf, over stabilisatoren en begrotingsnormen.
Neem dit over in ✓PLENDA
🧠
Zo werkt het — beleid dat vanzelf gaat
11 min
1
Automatische stabilisatoren dempen de conjunctuur zonder dat er een besluit
aan te pas komt. Er zijn er twee: het progressieve belastingstelsel en de
sociale uitkeringen.
2
In een recessie daalt het inkomen, waardoor mensen in een lagere schijf vallen en relatief
minder belasting betalen. Tegelijk lopen de uitkeringen op. Beide houden de bestedingen op
peil.
3
Stabiliteitspact. Twee normen: het begrotingstekort mag niet boven de
3% van het bbp uitkomen, en de staatsschuld niet boven de
60%.
4
Waarom die normen? Op korte termijn crowding out: de overheid leent zoveel dat
de rente stijgt en private investeringen verdrongen worden. Op lange termijn moet de schuld
worden terugbetaald, wat latere belastingverhogingen betekent.
Hier zit de spanning van dit hele hoofdstuk: juist in een recessie wil je stimuleren,
en juist dán dreigen de normen te knellen. Dat verklaart het procyclische beleid van
2008-2012.
🤝
Samen — 2008 versus 2020
10 min
In 2008-2012 bezuinigde Nederland tijdens een recessie. Welke twee redenen
kun je daarvoor bedenken?
In 2020 gebeurde het omgekeerde. Wat was er anders aan de rente en aan de
staatsschuldquote?
Welke van de twee aanpakken zou jij verdedigen, en met welk argument?
✋
Even checken
3 min
Noem de twee normen van het stabiliteitspact.
Wat betekent crowding out in één zin?
✏️
Zelfstandig — uit je lesbrief
14 min
Economisch Beleid § 2.2 — maak opgave 2.25 en
2.27.
Nog niet af? Werk dan eerst 2.10 tot en met 2.15 bij.
Opgavenummers volgens de studiewijzer van SE1.
🚀
Klaar? Dan dit — vooruitblik naar SE2
De overheid is niet de enige die kan bijsturen. De centrale bank zet de rente.
En daar zit een probleem in de eurozone: de ECB stelt één rente vast voor twintig landen tegelijk.
Nederland: Y boven Y*, inflatie 4,0%, arbeidsmarkt zeer krap.
Italië: Y onder Y*, inflatie 0,5%, werkloosheid hoog. De refi-rente staat op 2%.
Welke kant zou Nederland de rente op willen? En Italië?
Voor welk land is 2% te laag en voor welk te hoog? Wat is het gevolg?
Nederland kan de rente niet zetten. Welk instrument houdt het wél?
De Italiaanse staatsschuld is 135% van het bbp. Waarom maakt dat jouw advies moeilijker?
Let op: monetair beleid hoort níet bij SE1 — dit komt in blok 2 uitgebreid
terug. Maar het maakt het verhaal van dit hoofdstuk wel af.
🔄
Afsluiten
2 min
Waarom is anticyclisch beleid makkelijker gezegd dan gedaan?
Volgende week: wat doet dit alles met de arbeidsmarkt?